Anca-assosierte vaskulitter (AAV), nynorsk

Diagnosen blir stilt gjennom ein kombinasjon av sjukehistorie, legeundersøking og andre prøver.   

Blodprøver  

• Høge betennelsesprøver (CRP og senking) er vanleg når sjukdommen er aktiv  
• Du kan ha høge nyreprøver viss nyrene er ramma  
• Mange får påvist at dei har Anca-antistoff, enten MPO eller PR3.   

Urinprøve  

• Du kan ha blod og protein i urinen viss nyrene er ramma  

Pusteprøver  

• Det er vanleg å undersøke lungefunksjon med pusteprøver  

Bildeundersøkingar  

• Det er vanleg å undersøke lungene med CT, og biholene dersom du har biholeplager  

Vevsprøve  

• Vevsprøver frå hud, nyrer eller andre påverka organ kan vere nødvendig for å bekrefte diagnosen.  

Andre undersøkingar  

• Av og til er det nødvendig med fleire undersøkingar, eksempel kan vere bronkoskopi, ultralyd av hjarte 

Målet for behandlinga er å slå ned den autoimmune betennelsen og med det redusere risikoen for å utvikle varig skade på organa, eller avgrense omfanget av skade der det allereie har skjedd.   

Behandlinga omfattar kortison og immundempande medisinar. Behandlinga er ofte todelt:  

• Induksjonsbehandling: Stoppar sjukdomsaktiviteten med sterke immundempande medisinar som rituksimab eller cyklofosfamid. I tillegg til kortison, vanlegvis i høge dosar i starten  
• Vedlikehaldsbehandling: Held sjukdommen under kontroll. I nokre tilfelle vil ein byte til mildare medisinar som metotreksat, azathioprin eller mykofenolat, det er vanlegast viss induksjonsbehandlinga var cyklofosfamid.   

Avhengig av kor alvorleg sjukdommen har vore, er det vanleg med 2-5 år med vedlikehaldsbehandling. Ved svært alvorleg sjukdom kan det vere aktuelt med enda lenger immundempande behandling. Dersom sjukdommen blussar opp under vedlikehaldsbehandling eller etter avslutta behandling, er det vanleg å gi ny runde med induksjonsbehandling.   

Det kan vere nødvendig med tverrfagleg behandling der ulike spesialistar er involverte, dette vil avhenge av kor alvorleg sjukdommen er.  

Den immundempande behandlinga gjer deg meir utsett for infeksjonar. Det kan vere aktuelt med førebyggande antibiotikabehandling i perioden med kraftigast immundempande behandling. Vi anbefaler at du tar pneumokokkvaksine og vaksinerer deg mot influensa- og koronavirus om hausten. 

Behandlinga av Anca-assosierte vaskulittar går over mange år. Oppfølginga vil vere eit samarbeid mellom deg, fastlegen din og revmatologisk avdeling.   

Det vil vere tette kontrollar når du får diagnosen og ved periodar med aktivitet i sjukdommen. 

Å leve med sjukdommen  

Målet er at personar med Anca-assosierte vaskulittar skal kunne delta i arbeidslivet og i sosiale aktivteter på linje med friske personar.   

God kunnskap om sjukdommen er viktig. Det gir deg grunnlag for å meistre din situasjon, og å ta gode val for deg og helsa di. Fysisk aktivitet er viktig. Oppfordringane for fysisk aktivitet og kosthald for menneske med leddsjukdom er i prinsippet lik oppfordringane for heile befolkninga.  

Oppfordringar om fysisk aktivitet (Helsenorge.no)  

Tobakk blir frårådd fordi det aukar risikoen for høg sjukdomsaktivitet. 

Dersom du har utfordringar med fysisk aktivitet eller utføring av aktivitetar i kvardagen kan vurdering hos fysioterapeut og ergoterapeut vere nyttig. Dette kan du snakke med behandlaren din om.