Vi tilrår at du alltid nyttar siste versjon av nettlesaren din.

Raynauds fenomen

Raynauds fenomen er ein tilstand der blodårar, særleg i fingrar og tær, trekker seg unormalt kraftig saman i kulde eller ved stress. Raynauds fenomen blir også kalla «likfingrar» fordi huda blir “likbleik” under anfall.

Raynauds fenomen er ein vanleg tilstand der fingrar og tær blir kvite og nomne, som oftast fordi du blir kald eller er stressa. Tilstanden blir òg kalla likfingrar.

Les meir på helsenorge.no

Primært og sekundært Raynauds fenomen

Det er vanlegast å ha Raynauds fenomen utan at det heng saman med noko sjukdom. I dei tilfella kallar vi det primært Raynauds fenomen. Ein sjeldan gong kjem av Raynaud fenomen ein revmatisk sjukdom, da kallast det sekundært Raynaud fenomen. 

Utbreiing og årsak

Primært Raynauds fenomen er relativt vanleg, ein reknar med at mellom 3 og 10 % av befolkninga har tilstanden. Primært Raynauds fenomen oppstår vanlegvis i barne- og ungdomsåra eller ung vaksen alder. Fenomenet er vanlegare hos kvinner enn menn, og ofte har fleire i familien same symptom. 

Raynauds fenomen kjem av ei unormalt kraftig samantrekking av blodårar ved kuldeeksplosjon. Røyking og arbeid med vibrerande verktøy aukar sjansen for å bli ramma. betablokkere og medisinar mot ADHD kan utløyse eller forverre Raynauds fenomen. 

Symptom og sjukdomsteikn

Eit typisk anfall med Raynauds fenomen førekjem oftast ved kulde og startar med at fingrane plutseleg blir kalde, samtidig som dei ytre delane av fingrane blir kvite med skarp grense mot vanleg hudfarge.  Etter kvart kan den kvite huda bli blåfarga på grunn av lite oksygen til vevet. Når varmen kjem tilbake i vevet, kjem det til slutt ein raudleg farge. Eit typisk anfall varer ofte rundt 15-20 minutt, men det er store forskjellar. Det er ikkje alle som får alle fargeendringane i løpet av eit anfall.   

Både primært og sekundært Raynauds fenomen rammar oftast hendene. Det mest vanlege er Raynauds fenomen i peikefinger, langfinger og ringfinger. Anfall med Raynauds fenomen kan også oppstå i tærne, øyreflippar, nase, ansikt og rundt brystvorter. 

Under anfall med Raynauds fenomen kan ein samtidig få smerter, eller bli nomen i områda med fargendring. Det er vanlegare å ha alle fargeendringane, større område med fargeendringar, og i dei alvorlegaste tilfella sår på fingertuppane ved sekundært Raynauds fenomen. 

I alvorlege tilfelle kan ein få sår på fingertuppane. Dette kjem av at vevet har fått for lite blodtilstrøyming. Viss tommelen er utsett bør ein blir undersøkt for om det er sekundært Raynauds fenomen.

Utgreiing

Fastsetting av diagnose

Raynauds fenomen er ein klinisk diagnose. Det vil seie at diagnosen blir gitt på bakgrunn av symptom og funn på bilde eller undersøking under anfall. Dersom det er mistanke om sekundært Raynauds fenomen blir det gjort fleire undersøkingar for å kartlegge om ein har revmatisk sjukdom.

Behandling

Behandlinga for Raynauds fenomen består for det meste i ikkje-medikamentelle tiltak. 

Førebygging av anfall

  • Bruk kroppen og ver aktiv. Rørsle og bruk av muskulatur gir auka blodsirkulasjon og varme.
  • Kle deg godt og varmt på heile kroppen. Fleire tynne lag med klede varmar betre enn eitt tjukt lag.
  • Romslege sko/hanskar/vottar blir anbefalte.
  • Ull har eigenskapar som gjer at du held varmen sjølv om du blir våt eller fuktig.
  • Bruk pulsvarmarar, gjerne både inne og ute.
  • Bruk hanskar/vottar når du skal halde kalde gjenstandar, til dømes frå frysen.
  • Bruk varmepakke for å halde deg varm og korte ned på anfall. 
  • Bruk elektriske varmeprodukt, vottar/hanskar/sålar.
  • Varm opp senga med varmeflaske eller elektrisk varmelaken før du legg deg.
  • Bruk kuldeisolerande materiale som tre eller gummi på verktøy, reiskap og handtak.
  • I bil kan kupévarmar, setevarmar, rattrekk, rattvarme og bruk av hanskar vere nyttig.
  • Unngå belastning som kan forårsake dårleg sirkulasjon i fingrar, for eksempel bere ein tung handlepose, om det ofte gir deg Raynauds fenomen. 
  • Unngå trekk frå ventilasjon eller aircondition.
  • Om du er stressa, er det nyttig å prøve å redusere stressa 
  • Unngå røyking fordi røyking forverrar plagene. 

 

Det finst elektrisk varmeprodukt til hender og føter som ein kan kjøpe i butikk eller søkje om via NAV.

Bruk og vedlikehald for produkt frå NAV: Varmeprodukt kan bruke litt tid på å bli oppvarma. Det kan derfor vere ein fordel å slå på batteriet før du går ut for å unngå å få eit anfall før produktet har vorte varmt. Ha alltid batteria fullada før du går ut. Ta gjerne med ekstra batteri til lengre turar. For å få batteriet til å vare lengre kan du senke varmen litt. Batteri kan gjerne oppbevarast i kjøleskap viss dei ikkje blir brukte under ein lengre periode. Handvask produkta på maks 40°, må ikkje tørkast i tørketrommel. Ikkje vri hanskar/vottar/sokkar etter vask, då kan leidningane ryke.

Dersom det er mogleg bør ein unngå medikament som gjer at blodårane trekker seg saman.  

Om ein er veldig plaga med Raynauds fenomen og ikkje kjem til målet med ikkje-medikamentelle tiltak, er det stundom aktuelt å prøve medisinar som aukar blodgjennomstrøyminga. Blodtrykksmedisinen nifedipin (Adalat) er førsteval.  I alvorlege tilfelle kan også andre medikament vurderast.

Oppfølging

Personar med primært Raynauds fenomen treng inga fast oppfølging. Ved sekundært Raynauds fenomen blir oppfølging vurdert ut frå grunnsjukdommen.

Sist faglig oppdatert 22.06.2026

Kontakt

Gamle hovedbygg Revmatologisk avdeling

Kontakt Revmatologisk avdeling

Oppmøtestad

3. etasje i Gamle hovedbygg på Haukeland

Gamle hovedbygg

Jonas Lies vei 71

5053 Bergen

Finn fram

Transport

​Fleire rutebussar går forbi Haukeland. I tillegg finst direkte arbeidsruter mellom bydelane og sjukehuset.
 
​​​​​​På nettsidene til Skyss.no finn du bussruter med oversikt over stoppestader og tider
 
  • Line 5 og 6 har avgang frå Festplassen
  • Line 12 har avgang frå Bystasjonen
  • Line 16E har avgang frå Xhibition i Småstrandgaten
​Busstoppa rundt Haukeland:

  • Ulriksdal for besøkande til Ulriksdal helsepark og Glasblokkene (line 5, 6, 16E)
  • Haukeland sjukehus Nord for besøkande til Glasblokkene, Kvinneklinikken, Augebygget og Haukeland hotell (line 5, 6, 12 og 16E)
  • Haukeland sjukehus Sør for besøkande til Sentralblokka og andre bygg på Haukelandsområdet (line 5, 6, 12 og 16E)
  • Ibsensgate - arbeidsruter

​Nærmaste stoppestad til Haukeland er bybanestoppet Haukeland sjukehus. Banen stoppar nord for Sentralblokka, like ved Glasblokkene, på Haukelandsområdet. Det tar om lag 5 minutt å gå frå stoppet til sjukehuset. 

Sjå rutetabellar og oversikt over stoppestader på Skyss.no

Sjekk nettsida til Flybussen for meir informasjon om ruter og prisar

 

Parkeringsanlegget på Haukeland er delt inn i ulike område på og i nærleiken av sjukehuset. Vi har dessverre ikkje nok plassar til alle som ønsker å parkere på sjukehuset.

​​​​​​​​Av omsyn til dei som må bruke bil, oppmoder vi derfor dei som kan, til å bruke offent​leg transport​. Det er også mogleg å parkere på Bystasjonen og ta buss/bane det siste stykket opp til Haukeland​. 

​For dei som av ulike årsakar må bruke bil, er det parkeringsplassar på ulike områder på og i nærleiken av sjukehuset.
 

Reiseutgifter
Som regel gjennomfører du reisa di på eiga hand og søker om å få dekt reiseutgiftene i etterkant.
Les meir om å få dekt ei pasientreise

Planlegging
I utgangspunktet vel du sjølv kva transportmiddel du reiser med til behandling.
Les meir om planlegging av pasientreisa di

Rettar/Rettane dine
Hovedregelen er at pasientreiser bli dekt med ein standardsats per kilometer. Ved behov kan også nødvendige tilleggsutgifter bli dekt.
Les meir om rettane dine ved pasientreiser

Tilrettelagt transport
Helseekspressen
Avdeling for pasientreiser i Helse Bergen ​

Praktisk informasjon

I foajeen i Sentralblokka på Haukeland finn du eit apotekutsal for publikum. Dei gjer klar resepten din medan du ventar der.

Meir informasjon om sjukehusapoteket i Sentralblokka

Opningstider
Måndag-fredag kl. 08.30-17.00

Telefon 55 97 53 44
Telefaks 55 29 07 40
bergen@apotekene-vest.no

Apotekutsalet har eit variert varetilbod, og fører dei legemidla sjukehuset nyttar i behandlinga. Dei skaffar også legemiddel som ikkje er marknadsførte i Noreg eller som må produserast spesielt. I tillegg har dei hudpleie- og hygieneartiklar og ernæringsprodukt, samt andre apotekvarer og sjukepleieartiklar.

Dei ansatte ved apoteket gir deg informasjon, råd og rettleiing om legemiddel og legemiddelbruk og kan tilby samtale/rettleiing mellom personale og pasient på eit uforstyrra samtalerom. Dei tilbyr og opplæring i blodsukkermåling og bruk av inhalasjonspreparat.

Apoteket tar også i mot gamle legemiddel til destruksjon.​

Du kan betale med Vipps på apoteket. Du kan derfor mellom anna betale på førehand når du skal hente bestilte medisinar.

 

Når du skal på besøk eller følgje ein pasient på sjukehuset, må du gjere deg kjent med gjeldande rutinar.

​Les meir om besøkstider og -reglar på sjukehuset

Du betaler ingen ting når du er innlagt på sengepost ved avdelinga.

For polikliniske undersøkingar blir pasientane belasta med eigenandel. For tida er satsen 375 kr (jamfør poliklinikkforskrifta) og dette beløpet inngår i eigendelstaket. 

I tillegg til eigendelen kan du bli belasta for pasientbetaling (75 kr) for eventuelle bandasjar og bedøving som blir nytta ved undersøkinga/behandlinga. Pasientbetalinga på 75 kr er ikkje omfatta av eigendelsordninga.

Avdelinga tek ikkje imot betaling. Etter behandling vil du motta SMS der du kan velje betaling med Vipps eller faktura. 

Dersom du ikkje møter til tildelt time (eller avbestiller seinare enn 24 timar før avtalt tid) blir du belasta m​​ed 1125 kr (uavhengig om du har frikort eller ikkje.)

Les meir om eigendelar og betaling på sjukehus og poliklinikk på helsenorge.no

Vi ber deg ta med ei oversikt over medikamenta du eventuelt brukar. Resultatet av undersøkinga blir sendt til tilvisande lege og fastlege.

Skal du innleggast på sengepost må du ta med deg toalettsaker, tøy osv. Sjukehuset kan ikkje ta ansvar for verdiar, så vi ber om at ein ikkje tar med seg verdisaker ved innlegging.

Skal du til rehabilitering må du ta med deg treningstøy og badetøy.

Som inneliggande pasient vil du få matservering på avdelinga du ligg på. I tillegg kan du og besøkande kjøpe alt frå dagens middag til smårettar, bakevarer og kioskvarer på sjukehuset. I nærmiljøet finst også fleire daglegvarebutikkar.

Les meir om mattilbodet ved sjukehuset

​For å bli utredet/behandla ved Revmatologisk avdeling må ein tilvisast av lege. Når avdelinga har mottatt tilvising vil vi innan 10 verkedagar sende brev om ventetid og om det er aktuelt med poliklinisk undersøking eller opphald på sengepost.

Alle pasientar og besøkande kan bruke gratis trådlaust internett på dei fleste områda på sjukehuset.

Gjest.ihelse.net er eit trådlaust nettverk for besøkande, pasientar og tilsette. Slik koblar du deg til gjestenettet vårt:

  1. Koble deg til det trådlause gjestenettet (gjest.ihelse.net)
  2. Ein nettlesar skal opne seg automatisk. (Om påloggingsvindauget ikkje dukkar opp, forsøk å opne nettlesaren manuelt).​
  3. Trykk "Godta" når du har lest og forstått vilkåra.

Innlogginga skjer automatisk på einingar etter første pålogging, så lenge kontoen er aktiv. Det skal bare være nødvendig å logge seg på éin gong per eining per 31 dagar. 

 
Trøbbel med å kople til trådlaust internett?
Sjukehuset har dessverre dårleg nettverk nokre stader. Du kan derfor ha problem med å få logga deg på nettverket. Vi beklagar dette, og jobbar med å utbetre dette.
 
Har du ein nyare mobiltelefon, og problem med å kople det til trådlaust gjestenett på sjukehuset? Det kan skuldast nettverksinnstillingane på telefonen din. 

Ved nyleg oppståtte akutte leddbetennelsar har poliklinikken tilbod om øyeblikkeleg hjelp.

Tilvisande lege tar då telefonisk kontakt med revmatolog på vakt for tildeling av akutt-time.  

Tilvisingar frå fastlege på nye pasientar blir behandla fortløpande og frist for start av helsehjelp blir gitt etter nasjonale retningslinjer etter kor alvorleg sjukdomen er. Vurderinga blir gjort på grunnlag av opplysingar i tilvisinga frå fastlegen.

Dersom du har fått tildelt time langt fram i tid og meiner at du burde få kortare frist, eller dersom du er blitt dårlegare i ventetida må du kontakte fastlegen din. Fastlegen kan ta kontakt med avdelinga for å føye til nye opplysningar og få framskunda timen.

Du kan følge med på forventa ventetid over kor lang tid dei lavest prioriterte pasientane maksimalt må vente. Gå inn på Helsedirektoratets sider: www.frittsykehusvalg.no.